Een van onze eerdere posts richtte zich op prostatectomie, en in het bijzonder op tips om je voor te bereiden op de ingreep en sneller en soepeler te herstellen. Veel lezers vroegen echter naar prostaatgezondheid in bredere zin en hoe de bekkenbodem daarbij past. Daarom hebben we in de blog van vandaag, op verzoek van velen, de blik wat breder gericht op prostaatgezondheid en de bekkenbodem, met een bijzondere focus op hoe je verschillende soorten prostaatproblemen en hun symptomen kunt voorkomen en aanpakken.
Wat is de prostaat eigenlijk?
De prostaat is een walnootvormige klier bij mannen die zich onder de blaas en voor het rectum bevindt, waarbij de plasbuis erdoorheen loopt (zie het diagram hieronder).
De prostaat heeft twee hoofdtaken:
- Het is de schakelaar die bepaalt of het lichaam klaar is om te plassen of te ejaculeren.
- Het produceert en houdt ook vloeistoffen vast die deel uitmaken van het sperma.
Wat voor problemen kan de prostaat veroorzaken?
Helaas kan de prostaat echter op verschillende manieren problemen veroorzaken, vooral naarmate je ouder wordt. Drie van de meest voorkomende problemen zijn:
- Vergroting: de prostaat wordt bij veel mannen groter naarmate ze ouder worden, en er zijn talloze mogelijke oorzaken. De meest voorkomende oorzaak is waarschijnlijk BPH (of goedaardige prostaatvergroting), wat prostaatvergroting is door celgroei die niet door kwaadaardige cellen wordt veroorzaakt. Aangezien de plasbuis door de prostaat loopt, is het logisch dat een vergrote prostaat op de plasbuis kan drukken, waardoor de urinevloed wordt vernauwd of zelfs volledig wordt geblokkeerd. Veelvoorkomende symptomen van een te vergrote prostaat zijn dus vaak plasdrang (urinefrequentie) of moeite met het op gang krijgen van de urinevloed (urinehesitatie). Wanneer de plasbuis volledig geblokkeerd raakt, kan dit leiden tot urine-retentie, wat weer blaasvergroting en terugstromen van urine naar de nieren kan veroorzaken.
- Ontsteking (prostatitis): er zijn verschillende soorten prostatitis. Acute prostatitis wordt doorgaans veroorzaakt door een bacteriële infectie (waarbij de bacteriën uit de urinewegen komen) en is meestal een kortdurende aandoening. Chronische prostatitis kan zich herhaaldelijk voordoen als bacteriële prostatitis, maar kan ook optreden zonder tekenen van een infectie. Deze vorm wordt nog niet volledig begrepen, maar kan worden veroorzaakt door prikkeling van de zenuwen, stress of herhaaldelijke urineweginfecties (UWI). Symptomen van prostatitis zijn pijnlijke of moeizame urinegang (of het helemaal niet kunnen plassen), pijn in het bekkengebied, de buik of de geslachtsdelen, bloed in de urine of pijn bij het ejaculeren. Chronische prostatitis zonder infectie kan ononderscheidbaar zijn van het chronisch bekkenpijnsyndroom (CPPS), wat soms wordt veroorzaakt door hypertonie (overmatige spanning) in de bekkenbodemspieren.
- Kanker: prostaatkanker is de tweede meest voorkomende vorm van kanker bij mannen (na huidkanker). Het is vaak goed behandelbaar, maar kan lastig te ontdekken zijn omdat mannen met prostaatkanker niet altijd symptomen hebben (vooral in de vroege stadia van de ziekte). Wanneer er wel symptomen zijn, lijken deze vaak op de hierboven besproken symptomen die worden geassocieerd met prostaatvergroting / BPH (bijv. urinefrequentie, aandrang en urinehesitatie). Naast de symptomen die door de kanker zelf worden veroorzaakt, veroorzaken veelvoorkomende behandelingen zoals een operatie om de prostaat gedeeltelijk of volledig te verwijderen (prostatectomie) vaak symptomen zoals incontinentie en erectiestoornissen.
Wat heeft de bekkenbodem te maken met prostaatgezondheid?
Vrijwel alle symptomen die door prostaatproblemen worden veroorzaakt, zijn verbonden met de bekkenbodem. Maar misschien vraag je je eerst af wat de bekkenbodem eigenlijk is. De bekkenbodem is een soort hangmat van spieren, banden en ander bindweefsel onderaan je bekkengebied. Hij biedt ondersteuning aan de bekkenorganen zoals de blaas, de darmen en de prostaat, en speelt ook een belangrijke rol bij de urinewegen- en seksuele functie. De bekkenbodemspieren werken bijvoorbeeld als een soort klep die de plasbuis kan openen / sluiten.
Hoewel de bekkenbodem doorgaans niet de hoofdoorzaak is van prostaatproblemen, kan hij zeker een rol spelen bij het voorkomen of verlichten van veel van de symptomen. Er zijn in het bijzonder drie categorieën symptomen waarbij de gezondheid / conditie van de bekkenbodem een grote impact kan hebben.
- Blaasbeheersing / incontinentie: we hebben al vermeld dat de bekkenbodemspieren als een soort klep fungeren die de opening van de plasbuis regelt. Daaraan kun je gemakkelijk begrijpen dat incontinentie kan ontstaan als je bekkenbodemspieren zwak zijn (vooral als de spieren niet sterk genoeg zijn om de klep gesloten te houden). Bekkenbodemoefeningen (ook wel Kegel-oefeningen genoemd) om die spieren te versterken kunnen helpen incontinentie bij prostatectomiepatiënten te voorkomen of te verminderen en meer algemeen bij mensen die te maken hebben met diverse blaasbeheersingsproblemen die met de prostaat samenhangen. (Hulpmiddelen zoals onze Boost, een niet-inbrengbare bekkenbodemtrainer voor mannen, kunnen helpen om consequent door te gaan met een bekkenbodemoefeningroutine).
- Bekkenpijn: dit is een gebied waarin bekkenbodemconditie zowel kan helpen als deel van het probleem kan zijn. Chronische prostatitis en het chronisch bekkenpijnsyndroom (CP / CPPS) worden doorgaans als onderdeel van hetzelfde symptoomcomplex beschouwd (in feite een diagnose van uitsluiting wanneer bekkenpijn aanwezig is en andere oorzaken zoals infectie, kwaadaardige tumoren en BPH zijn uitgesloten). Een van de mogelijke oorzaken is een overactieve of hypertonische bekkenbodem – dit betekent in feite dat de spieren te gespannen zijn en niet goed kunnen ontspannen. In dat geval kan ‘down-training’ van je bekkenbodem om te oefenen met het ontspannen van de spieren nuttig zijn (let op dat dit in feite het tegenovergestelde is van Kegel-oefeningen of bekkenbodemversterking, en dat te veel Kegel-oefeningen problemen met hypertonie van de bekkenbodem kunnen veroorzaken of verergeren).
- Seksuele functie: erectiestoornissen (ED) zijn een zeer veelvoorkomende bijwerking van een prostatectomie (incontinentie is dat ook). Het doen van bekkenbodemoefeningen / versterking vóór en na de operatie kan helpen om zowel ED- als UI-symptomen te voorkomen of te verminderen die door de ingreep worden veroorzaakt.
Hoe kan ik prostaatproblemen verder voorkomen of verbeteren?
Bekkenbodemconditie (of je nu je bekkenbodem versterkt of juist ontspant) is absoluut niet het enige middel in het arsenaal om bekkenproblemen te voorkomen of te verbeteren. Er zijn verschillende aanbevelingen die specifiek zijn gekoppeld aan prostaatgezondheid (hoewel de meeste ook goede algemene gezondheidstips zijn, zelfs buiten prostaatgezondheid):
- Drink regelmatig voldoende (met de nadruk op water)
- Let op je voeding: in het bijzonder is meer fruit en groente en minder rood vlees een uitstekend doel
- Probeer een gezond gewicht te behouden. Overgewicht verhoogt het risico op prostaatkanker en andere soorten prostaatfunctiestoornissen
- Sport regelmatig
- Vermijd roken
- Probeer wat zon te pakken. Voldoende vitamine D binnenkrijgen kan je risico op prostaatkanker verlagen (hoewel je wel zonnebrandcrème moet gebruiken, aangezien huidkanker de enige vorm van kanker is die bij mannen nog veel voorkomt dan prostaatkanker)
De conclusie
Helaas worden prostaatproblemen bij mannen steeds vaker voorkomend naarmate ze ouder worden. De algemene opvatting is dat alle mannen een vergrote prostaat krijgen als ze lang genoeg leven, en dat ontsteking en zelfs prostaatkanker ook vrij vaak voorkomen. Elk van deze problemen kan blaasbeheersingsproblemen veroorzaken, en afhankelijk van de situatie kunnen er ook andere symptomen ontstaan.
Maar ondanks dat ze veel voorkomen, zijn symptomen van prostaatfunctiestoornissen niet onvermijdelijk, en er zijn zeker wegen die je kunt bewandelen om de situatie te verbeteren als je toch problemen krijgt. Bekkenbodemoefeningen (Kegel-oefeningen) kunnen een krachtig middel zijn tegen incontinentie / urineverlies (ongeacht de onderliggende oorzaak) en het ontspannen van de bekkenbodemspieren speelt ook een belangrijke rol voor mannen met chronische bekkenpijn. En uiteraard hebben veel ‘gezonde levensstijl’-tips bewezen bij te dragen aan het behouden van een goede prostaatgezondheid. Dus maak je geen zorgen: ouder worden kan uitdagingen met zich meebrengen, maar prostaatgezondheid hoeft niet bovenaan de lijst te staan.